Fixed price czy time and material, czyli stała cena czy rozliczenie za godziny
Tę samą aplikację można rozliczyć kwotą ustaloną z góry albo według przepracowanego czasu. Każdy z tych modeli przerzuca ryzyko niedoszacowania na inną stronę i zmienia to, za co właściwie płacisz: za wynik czy za pracę.
Autor: Szymon Łakomy. Aktualizacja:
Czym różni się fixed price od time and material?
| Kryterium | Stała cena (fixed price) | Rozliczenie za czas (time and material) |
|---|---|---|
| Za co płacisz | za wynik etapu, bez względu na liczbę godzin | za przepracowane godziny według stawki z oferty |
| Ryzyko niedoszacowania | po stronie wykonawcy, który dolicza zapas | po Twojej stronie, ograniczone limitem godzin |
| Zmiana zakresu | osobna wycena i akceptacja przed rozpoczęciem pracy | zmiana kolejności zadań w ramach limitu |
| Co musisz przygotować | dokładny opis zakresu i kryteriów odbioru | czas na cotygodniowe decyzje i przegląd raportu |
| Kontrola budżetu | znasz kwotę przed startem | znasz górną granicę, jeśli ją ustalisz |
| Kiedy pasuje | moduł o znanym procesie, integracja | rozwój działającego systemu, prototyp, praca z niepewnym API |
W umowie można je łączyć, na przykład stała cena etapu z pulą godzin na drobne zmiany.
Co wybór modelu zmienia w umowie?
Stała cena za konkretny wynik zwykle idzie w parze z umową o dzieło. Wykonawca zobowiązuje się wtedy do rezultatu: jest odbiór, a za wady oddanego dzieła odpowiada z rękojmi. Kodeks cywilny dodaje dwie zasady. Przy wynagrodzeniu ryczałtowym wykonawca nie może żądać podwyższenia, nawet gdy pracy okazało się więcej, niż przewidywał, chyba że nieprzewidywalna zmiana stosunków grozi mu rażącą stratą: wtedy sąd może podwyższyć ryczałt albo rozwiązać umowę. Druga zasada: jeśli umowa nie mówi inaczej, wynagrodzenie należy się przy oddaniu dzieła, a przy oddawaniu częściami z ceną za każdą część, po każdej z nich.
Rozliczenie za czas częściej opiera się na umowie o świadczenie usług, do której stosuje się przepisy o zleceniu. Wykonawca odpowiada wtedy za staranne działanie, a nie za rezultat, więc zamiast odbioru liczą się raporty i bieżąca kontrola. O rodzaju umowy decyduje jednak to, do czego wykonawca się zobowiązuje, a nie sam sposób liczenia wynagrodzenia.
Punktem odniesienia mogą być wzorcowe klauzule Ministerstwa Cyfryzacji w wersji 2.0 ze stycznia 2018, przygotowane głównie dla administracji. Umowa wdrożeniowa jest tam umową o dzieło z pulą dni pracy na rozwój, a dla samego utrzymania i rozwoju powstał osobny zestaw klauzul: umowa na świadczenie usług. Ten podział pasuje też do małej firmy: budowa jako wynik, utrzymanie jako usługa.
Kto ponosi ryzyko i kiedy stała cena jest pozorna?
Przy stałej cenie ryzyko bierze wykonawca, ale płacisz za to zapasem w kwocie. Im mniej jasny zakres, tym większy zapas albo tym ostrzej wykonawca broni każdego zdania z oferty. Przy rozliczeniu za czas zapasu nie ma, ale każda godzina ponad plan idzie z Twojego budżetu, dlatego limit i raport są obowiązkowe.
Stała cena bywa też pozorna. Dzieje się tak w trzech sytuacjach:
- Zakres opisany jednym zdaniem. „System do obsługi zamówień” za stałą kwotę oznacza, że szczegóły ustalicie w trakcie, a każdy z nich wróci jako płatna zmiana.
- Brak kryteriów odbioru. Cena jest stała, ale nie wiadomo, kiedy praca jest skończona, więc spór przenosi się z kwoty na termin.
- Wyłączenia na końcu oferty. Import danych, integracje albo testy na telefonach są „poza zakresem”, a bez nich aplikacja nie ruszy.
Jak wyłapać to w ofertach, opisuję w tekstach jak wybrać software house i jak wybrać wykonawcę automatyzacji, a jak opisać zakres pod stałą cenę, w tekście jak opisać zlecenie dla programisty.
Jak zapisać zmianę zakresu?
- Zmianę zgłasza osoba wskazana w umowie, mailem albo w systemie zadań, z opisem, co ma działać inaczej.
- Wykonawca odpowiada wyceną: cena albo liczba godzin i wpływ na termin etapu.
- Prace ruszają dopiero po akceptacji na piśmie, a zmiana trafia do rejestru zmian etapu.
- Przy odbiorze sprawdzacie etap według pierwotnych kryteriów i zaakceptowanych zmian.
Przy rozliczeniu za czas wystarcza zwykle zmiana kolejności zadań w ramach limitu, ale warto zapisać, co wypada z planu, gdy coś do niego wchodzi. Mój sposób pracy opisuję na stronie jak pracuję.
Zaliczka czy płatność po odbiorze etapu?
Przy stałej cenie spotyka się dwa układy: część kwoty na starcie etapu i reszta po odbiorze albo całość po odbiorze, gdy etapy są krótkie. Przy rozliczeniu za czas faktura obejmuje zwykle godziny z raportu za tydzień albo miesiąc. Ja rozliczam etap po jego odbiorze, dlatego dzielę projekt na części do oddania w kilka tygodni.
Kodeks cywilny pozwala też zamawiającemu zrezygnować w trakcie. Dopóki dzieło nie jest ukończone, można odstąpić od umowy, płacąc umówione wynagrodzenie pomniejszone o to, co wykonawca zaoszczędził. Umowę o świadczenie usług można wypowiedzieć w każdej chwili, płacąc za dotychczasową pracę i zwracając wydatki, a przy braku ważnego powodu także naprawiając szkodę. Umowa może te zasady doprecyzować, ale krótkie etapy i tak ograniczają koszt rezygnacji.
Model mieszany: jak łączę oba sposoby
| Etap | Rozliczenie | Co dostajesz |
|---|---|---|
| Analiza i makiety | za czas z limitem albo kwota ustalona po rozmowie | listę funkcji, makiety i podział na etapy z wyceną |
| Pierwszy moduł | stała cena, na przykład panel B2B od około 8000 zł netto | działający moduł na środowisku testowym i odbiór według kryteriów |
| Kolejne moduły | stała cena każdego etapu, ustalona przed jego startem | kolejne części systemu, każda z osobnym odbiorem |
| Utrzymanie i rozwój | za czas z miesięcznym limitem i raportem | poprawki, aktualizacje i małe zmiany według priorytetów |
Kwoty netto z mojego cennika jako punkt odniesienia. Cały lekki system z kilkoma modułami to od około 15 000 zł netto, a system dla kilku działów od około 20 000 zł netto. Analizę i utrzymanie wyceniam po rozmowie.
Analiza rozliczana za czas ma sens, bo nikt nie wie z góry, ile pytań trzeba zadać, a jej wynikiem jest zakres do wyceny stałą ceną. Więcej piszę w tekstach analiza przedwdrożeniowa aplikacji, utrzymanie aplikacji webowej i programista na zlecenie, a widełki cen w tekście ile kosztuje aplikacja webowa.
Źródła
Opis opieram na poniższych źródłach. Przepisy, dokumentacja producentów i warunki usług się zmieniają, więc szczegóły warto sprawdzić u źródła:
- Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (ISAP, Kancelaria Sejmu)
- Wzorcowe klauzule umowne w umowach wdrożeniowych z usługami utrzymania (wersja 2.0) (Ministerstwo Cyfryzacji)
- Wzorcowe klauzule umowne w umowach utrzymaniowo-rozwojowych (Ministerstwo Cyfryzacji)
Najczęstsze pytania
Czy stała cena jest droższa niż rozliczenie za czas?
Przy tym samym zakresie często tak, bo w cenie jest zapas na ryzyko wykonawcy. Za tę różnicę kupujesz przewidywalny budżet. Rozliczenie za czas wychodzi taniej, gdy prace idą zgodnie z planem, i drożej, gdy zakres rośnie bez pilnowania limitu.
Ile wynosi Twoja stawka godzinowa?
Stawka wynosi 150 do 200 zł netto za godzinę. W ofercie podaję też limit godzin i zakres prac. Za czas rozliczam głównie analizę, rozwój działającego systemu i utrzymanie, a nowe moduły częściej w stałej cenie etapu. Orientacyjne ceny modułów są w cenniku.
Czy w trakcie projektu można zmienić model rozliczenia?
Tak, najprościej między etapami, na przykład po analizie albo po starcie aplikacji, gdy budowę zastępuje utrzymanie. Zmiana w środku etapu wymaga rozliczenia tego, co już zrobione, więc zostawiam ją na koniec etapu.
Co, jeśli stała cena okaże się za niska dla wykonawcy?
To jego ryzyko, bo przy wynagrodzeniu ryczałtowym podwyżki co do zasady żądać nie może. W praktyce niedoszacowany projekt bywa robiony w pośpiechu albo wykonawca oszczędza na testach. Dlatego wolę wycenić etap po analizie, niż zgadywać kwotę za całość.
Czy przy time and material płacę za poprawki błędów?
Zależy od umowy. Zapisz, czy poprawki błędów w kodzie oddanym w rozliczeniu za czas są płatne jak zwykła praca, czy wykonawca poprawia je bez opłaty przez ustalony okres. Bez takiego zapisu łatwo o spór, bo poprawki trafiają do raportu godzin jak każda inna praca.
Powiązane strony
Nie wiesz, jak rozliczyć swój projekt?
Opisz, co ma powstać i jak dobrze znasz dziś zakres. Zaproponuję podział na etapy i sposób rozliczenia każdego z nich.